Durf dogma’s te doorbreken

Een sprookjesverhaal over Kappio kinderopvang
Door: Simon van der Veer 

Begin oktober komt het nieuwe boek ‘We presteerden nog lang en gelukkig’ uit. Dit is een boek waarin 9 sprookjes als spiegels dienen voor organisatieverbetering. Een van die sprookjes is Jaap & de bonenstaak. In dit sprookjesverhaal gaat het over de durf om dogma’s te doorbreken. Jaap laat zich namelijk niet ‘gevangen’ houden door de opvattingen van zijn moeder, maar plant wonderbonen en ontdekt een magisch sprookjesland in de wolken.

Een kort fragment uit het sprookje Jaap & de bonenstaak

De volgende morgen sloop Jaap stilletjes de tuin in. ‘Ik kan die wonderbonen op z’n minst planten,’ dacht hij. ‘Moeder zegt wel dat het gewone pronkbonen zijn, maar je kunt nooit weten.’ En hij nam een stokje, maakte wat gaatjes in de grond en stopte de bonen erin. Die dag aten ze de laatste kruimeltjes brood op. De volgende dag zou er helemaal geen eten meer zijn. Jaap kon niet slapen van verdriet en berouw. Toen de zon opkwam, stond hij op en wandelde de tuin in. Tot zijn stomme verbazing zag hij dat de bonen in de loop van de nacht waren opgekomen. De stengels reikten tot ver boven de hoge rots die naast het huisje stond. Ze hadden zich door elkaar geslingerd tot een stevige touwladder, die in de wolken verdween.

Een sprookjesvoorbeeld uit de praktijk is Marga Hendriks, directeur van Kappio kinderopvang. Zij gelooft sterk dat het onderwijssysteem aan vernieuwing toe is. Door meer te kijken hoe jongens en meisjes zich individueel ontwikkelen en daar het leertraject op aan te passen. Uit meer en meer hersenonderzoek blijkt dat jongens zich anders ontwikkelen dan meisjes. Toch blijft het systeem in tact om alle kinderen hetzelfde te behandelen. Het systeem blijft dogmatisch gevangen in bestaande opvattingen.

Recentelijk laaide ook weer dit thema in de media op. Wim Kuiper, voorzitter van de Besturenraad, deed een oproep om jongens en meisjes gescheiden les te geven. Volgens Kuiper is een scheiding tussen lessen voor jongens en lessen voor meisjes een effectief middel tegen de achterstand van jongens in het onderwijs. Uit onderzoek blijkt dat jongens vaker blijven zitten, minder vaak een diploma halen en gemakkelijker hun studie afbreken dan meisjes.

”We vinden het volkomen logisch dat leerlingen van dezelfde leeftijd bij elkaar in de klas zitten, maar leerlingen van hetzelfde geslacht bij elkaar plaatsen is taboe”, zegt Kuiper in dagblad Trouw[1]. Volgens de voorzitter van de Besturenraad blijkt uit onderzoek dat er verschillen zijn in de ontwikkeling van de hersenen van jongens en meisjes, vooral in de leeftijd tussen 12 en 16 jaar. ”In de puberteit lopen jongens gemiddeld twee jaar achter op meisjes in hun hersenontwikkeling, daar moet je in het onderwijs rekening mee houden door aangepaste lessen”, stelt hij[2].

Volgens Hendriks komt daar nog bij dat wij duidelijk zien dat meisjes en jongens een andere manier van leren hebben en daarin een ander ritme hebben, sterk afhankelijk van hun lichamelijke groei. “Mijn inziens past het competentiegericht leren en reflecteren als leermiddel helemaal niet bij de leeftijdsgroep, jongeren. In de werking van de hersenen is de gehele verbinding van de cortex nog niet volgroeid. In dit gebied van de hersenen zitten zaken als, organiseren, overzicht houden, verbindingen leggen, kunnen kijken naar zichzelf in relatie tot anderen, emoties herkennen. Meisjes hebben hierin nog een kleine voorsprong omdat zij ook snel kunnen leren van woorden en emoties gemakkelijker kunnen omzetten in woorden.

Jongens hebben het daarentegen nodig om uit ervaringen te leren, zijn beweeglijker en zijn gericht op actie. Emoties zijn bij hen ondergeschikt en van kortere duur. Jongens zijn bijvoorbeeld sneller boos en uiten dit lijfelijker, maar ze zijn het ook zo weer vergeten.

Dit is ook een van de redenen dat ze bij Kappio kinderopvang inspelen op lichamelijke ontwikkeling in combinatie met de lerende omgeving. “Schep een rijke leeromgeving afgestemd op wat meisjes en jongens nodig hebben. Overvraag kinderen niet met kunnen en kennen als de hersenen daar nog geen verbindingen hebben gelegd”, aldus Hendriks. “Een rijke leeromgeving, afgestemd op de individuele ontwikkeling, zal onze jongeren verder brengen. Minder school uitval, minder verkeerde keuzes in vervolgopleidingen en vooral succes beleving.”

Marga Hendriks, maar ook Wim Kuiper, zijn voorbeelden die dogma’s willen doorbreken. Zij durven net als Jaap anders te denken in kansen op vernieuwing. In dit verhaal is die kans jongens en meisjes individueel benaderen, en niet alleen in een leertraject letten op cognitieve kennis, maar ook op hun lichamelijke ontwikkeling. Zij breken een lans om daar het leertraject op aan te laten sluiten en het een dogma (‘jongens en meisjes dezelfde leertrajecten’) ter discussie te stellen.

Voor nieuwsgierigen: In het nieuwe expertisecentrum JongensTalent gaan deskundigen op het gebied van pedagogiek, onderwijs en psychologie zich buigen over het verschil tussen jongens en meisjes en hoe het kan dat jongens momenteel slechter presteren in het onderwijs dan meisjes. Zie de volgende link voor meer informatie: http://www.kinderopvangtotaal.nl/Artikel/1547/798218/Nieuw-Expertisecentrum-JongensTalent.html?publicationdate=True